Taliban, Afganistan’da yönetimi alırken Afganistan’ın tüm halklarının temsilcilerinden oluşacak bir “kapsayıcı hükümet” yaratma sözünde bulunmuştu; ancak bunun sadece sözde kalacak olan bir taahhüt olduğunu çok geçmeden Afgan halkları anladılar. Süreçle birlikte yükselen Peştun milliyetçiliğinin ağırlıkta olduğu Taliban güçlerinin etnik temizliğe giriştiği iddiaları konuşulmaya başlanmıştır. Öncelikle Afganistan’daki etnik gruplardan bahsetmek gerekirse; ilk göze çarpan ve son zamanlarda adını sıklıkla duymaya başladığımız Peştunların yanı sıra, ülkede Beluş, Tacik, Özbek, Hazara, Pamir, Türkmen ve Kırgız halkları bulunmaktadır. Nüfusun yüzde 42’sini oluşturan Peştunlardır ve ülke siyasetinde Peştun milliyetçiliği ağırlık kazanmaktadır. Peştunlar, ağırlıklı olarak ülkenin güneyinde Pakistan sınırında yaşamaktadırlar.

Peştun milliyetçiliği, Buhara’dan Peşaver’e kadar uzanan “Büyük Afganistan” düşüncesinden beslenmektedir. Penşir Bölgesinde başlayan Taliban karşıtı direnişin kırıldığına dair pek çok kez Kabil tarafından açıklama yapılmışsa da bugün direniş halen devam etmektedir. Taliban yapılanması içinde kökten dincilikle paralel bir Peştun milliyetçiliği Afgan halkları için bugün ciddi bir tehlike oluşturmakta ve etnik gerilim giderek tırmanmaktadır. Genel olarak Taciklerin yaşadığı Penşir’de Taliban’a karşı direnen Ulusal Direniş Cephesi lideri Ahmed Mesud’un, sosyal medya hesabından yaptığı “Taliban’ın Penşir eyaletinde sivillere karşı toplu infazları, savaş suçları, soykırım, etnik temizlik ve insanlığa karşı işlenen suçların kanıtıdır”, paylaşımı ülkedeki etnik gerilimin boyutunu göstermektedir. Taliban’ın Peştun milliyetçiliğini beslemeye devam etmesi, iç politikasını diğer etnik gruplara yönelik etnik temizlik boyutuna taşıması ve nihayet Afganistan’ı Peştun ulus-devletine dönüştürme gayreti içine girecek eylemlere yönelmesi halinde, ülke etnik bölünmeye doğru gidebilir.

Taliban’ın kapsayıcı hükümet söylemlerinin gerçekleşeceğini beklemek iyimserliğin ötesinde saflık gerektirmektedir. Taliban’ın gücünü başkalarıyla paylaşmayacağı açıktır. Ulusal Direniş Cephesinin tek bir siyasi amacı vardır; o da, Taliban Hareketine karşı çıkmak ve tek başına ülkeyi yönetmesine engel olmak. Ülke nüfusunun yaklaşık olarak yüzde 30’unu temsil eden Tacikler, Peştunlardan sonraki en fazla nüfusa sahip etnik gruptur. Bununla birlikte ülkedeki diğer etnik gruplar da Taliban’ın tek başına iktidar olmasından hoşnut değillerdir. Nitekim Şii İslam’ı savunan Hazaraların da Taliban tarafından baskı ve zulme uğradıklarını söyleyebiliriz.

Artık Afganistan’ın gerçeği olan Taliban Hükümetiyle diğer ülke temsilcileri arasındaki karşılıklı görüşmeler pragmatizm çerçevesinde değerlendirilmelidir; ancak öte yandan Afganistan’daki diğer gerçeğe, Taliban’ın etno-politik yaklaşımına karşı dikkatli olunmalıdır.

Rusya Bilimler Akademisi Şarkiyat Araştırmaları Enstitüsü temel bölüm başkan