09.04.2020, 21:22

Çiftlik hayvanlarında koronavirus

Bugünlerde Koronavirüs (Coronaviridae) çok konuşuluyor. Koronavirüs ailesi çok büyük, çok geniş bir aile. Evcil hayvanlarda, yaban hayvanlarında, kuşlarda ve diğer kanatlılarda hastalıklara sebep oluyor.

Coronaviridae (Koronavirüs) ailesinin altında daha küçük aileler var. Onlar da kendi aralarında daha küçük ailelere ayrılıyor. Dünya’da ilk kez kanatlılarda, 1930’lu yıllarda saptanmış. İnsanlarda 30 yıl sonra 1960’lı yıllarda ilk kez Koronavirüs teşhis edilmiş.

Bilim insanlarından oluşan bir komite (ICTV) virüslere ve virüslerin oluşturduğu hastalıklara isim veriyor. Bu uluslararası komite virüsleri ve hastalıkları isimlendirirken virüsün genetik yapısına, dağılımına, bulaşma şekline, şiddetine göre isim buluyor. Koronavirüs ilk kez ismini "taç" anlamına gelen Corona (crown) kelimesinden almış.

İlk kez insanlardaki Koronavirüs’e Human Koronavirüs (insan koronavirüsü) adı verilmiş. Sonraki yıllarda çıkan salgınlardan birine SARS (şiddetli, akut solunum yolu sendromu) adı verildi. Diğeri bölgesel olarak ilişkilendirildi ve MERS (Orta Doğu Solunum Yolu Sendromu) olarak adlandırıldı.

Son olarak çıkan salgında, 11 Şubat 2020 tarihi itibariyle virusa SARS COV-2, hastalığa ise COVİD-19 isimleri verildi.

Koronavirüs enfeksiyonları çiftlik hayvanlarının da sorunu olarak karşımıza çıkıyor. Solunum ve sindirim yolunda hastalıklara yol açıyor. Bazen de başka etkenlerle birlikte olup, problemin içinde yer alıyor ya da hastalığın şiddetini artırıyor.

Koronavirüslerin oluşturduğu hastalıklarda çoğunlukla suşlar farklı oluyor. Örneğin; buzağılarda ilk 1 ay içinde ortaya çıkan ishallerde Koronavirüsün de sorumlu olduğu vakalar var. Ergin sığırların kış ishalinde (Kış Dizanterisi) Beta Koronavirus 1 sorumlu. Fakat buzağı ishallerindeki suş Mebus suşu olarak bilinen BCVL9 suşu, ergin sığırlarda ise BCV – NVSL (Nebraska suşu), BCV, 66H, BC94 suşları rol oynuyor.

Buzağılar için aşı var. Mebus suşu ile hazırlanmış. Ama ergin sığırların kış dizanterisi için henüz aşı çalışmaları devam ediyor. Yani ergin sığırlarla buzağıların ishalinde farklı suşlar söz konusu.

Buzağılarda kusmaya yol açan mide yangısında (Abomasitis) sorumlulardan biri yine Koronavirüs.

Koronavirüs çiftlik hayvanlarında sadece sindirim yolunda değil, solunum yolunda da hastalıklara yol açıyor. Buzağıların ve ergin sığırların öksürüklerinde, başka etkenlerin yanı sıra, Koronavirüsler da işin içine giriyorlar. Buzağı ve danalarda özellikle nakliye, kalabalık, sıkışık barınaklar gibi stres faktörlerinin yol açtığı solunum yolu enfeksiyonlarında, başka virus ailelerinin yanı sıra BetaKoronavirüs 1 ailesinden de Koronavirüs suşları yer alıyor. Koronavirüs (BoCv) çoğunlukla Mannheimia haemolytica ile iş birliği yapıyor. Koyun-keçi öksürüklerinde de aynı şekilde iş birliği söz konusu.

Koronavirüs solunum yolu enfeksiyonlarında burun akıntılarıyla etrafa saçılıyor ve bakteriyel enfeksiyonlara karşı hayvanların vücutlarını dispoze (yatkın) hale getiriyor. Yol Vurgunu adı verilen hastalığın sebepleri arasında PI3, BRSV, IBR gibi virüslere eşlik ediyor. Sonra da Pasteurella, Mannheimia ve diğer bakterilerin akciğerlere girmesine yol açıyor.

Koronavirüsler sindirim sisteminde de başka etkenlerle iş birliği yapıyorlar. Buzağı ishallerinde çoğunlukla Cryptosporidiosis (Kripto) ve Eimeria (Koksidiyoz) etkenleriyle birlikte hastalık oluşturuyorlar. Aynı iş birliği kuzu, oğlak ishallerinde de söz konusu. Yani, Koronavirüs bilim insanlarının deyimiyle "Co-enfeksiyon" tarzında, çok etkenli hastalıkların içinde de rol oynayan bir aile.

İnsanlarda SARS COV2 tarafından oluşturulan COVİD-19 ile yeni tanıştık. Fakat Koronavirüs ailesi hayvanlarda ve insanlarda çeşitli suşlar ile yıllardan beri hastalıklara yol açmaya devam ediyor.

Yorumlar

Gelişmelerden Haberdar Olun

@