Aşılarda genellikle bağışıklık sistemimize mikropları tanıtmak için vardır. Verem, kızamık vb. onlarca hastalık için aşılar kullanılmaktadır.

İlk aşı ne için üretilmiştirDenildiğinde bunun cevabı çiçek hastalığıdır. Aslında aşıların tarihçesi ilk üretilen aşıdan çok daha eskidir. Çiçek hastalığına karşı ilk aşı Edward Jenner’ tarafından üretilmiş olsa da, aşılara benzer bir yöntem Çinli insanlar tarafından çok uzun süre önce kullanılmaktaydı. Çinliler tarafından Milattan sonra 1000’li yıllarda çiçek hastalığının tedavisi için aşıların temel çalışma prensiplerine yakın bir yöntem kullanıldı. Ve bu yöntem Avrupa’dan önce Afrika kıtasında ve Osmanlı topraklarında kullanıldı. Edward Jenner tarafından bu yöntem geliştirildi, ve uygulanan yeniliklerle aşı hızla yaygınlaştı. Çiçek hastalığına karşı bağışıklık oluşturmak için çiçek hastalığını geçirmiş kişilerin vücudunda ki materyaller kullanıldı. İlk aşı ne için üretilmiştir? Ve hastalık ne zaman ortadan kaldırılmıştır? Denildiğinde bu yöntem 1990’lı yıllarda tamamen hastalığı ortadan kaldırmıştır. Bu yöntem ilk olarak 1796 yılında kullanılmaya başladı ve uzun bir süre değişikler yaşadı. 200 Yılın sonundaysa çiçek hastalığı tamamen bitirildi.

Aşı Nedir?

Aşının genel çalışma mantığına bakıldığında, vücudumuzu hastalıklara karşı korumak vardır. Fakat aşının etkili olabilmesi için aşı daha siz hasta olmadan önce yapılmalıdır. Aşı hastalıklardan korumanın en güvenli ve en etkili yoludur. Aşı hastalıkları vücudumuza tanıtır ve vücudumuz hastalıklara direnç geliştirir. Ve bağışıklık sistemi güçlenir, Aşılar vücutta hastalığı taklit eder fakat güçsüz veya ölü olan virüsleri barındırdığından çok hafif bir şekilde bağışıklık kazanırsınız. İlk aşı ne için üretilmiştir? Ve ne kadar yol kat etmiştir? Aslında aşılar çiçek hastalığını dünya üzerinden silmekle kalmadılar, aynı zamanda şu an birçok hastalık için kullanılmaktadırlar.

Aşı Gerçekten Gerekli mi?

Aşılar dünya üzerinde milyonlarca ölümü engellemektedir. Doğumdan ölüme kadar birçok farklı virüs, bakteri veya mikroba maruz kalmaktayız. Bazı türleri vücudumuzun dengesi ve bağırsak sağlığımız vb. için gereklidir. Ama bazıları ise ölümcül hastalıklar doğurabilmektedir. Bağışıklık sistemimiz bizi genellikle çoğu duruma karşı korur, ve zamanla mikropları tanır ve her bulaşmasında atlatabilmemizi sağlar. İlk aşı ne için üretilmiştir? İlk aşının çiçek hastalığı için üretilmesinin üstünden çok zaman geçti ve aşılar bir çok hayat kurtardı. Aşılarda genellikle bağışıklık sistemimize mikropları tanıtmak için vardır. Verem, kızamık vb. onlarca hastalık için aşılar kullanılmaktadır.

aşı-yenigun

Türkiye’de Aşının Tarihçesi

Ülkemizde aşı üretimi için ilk çalışmalar Osmanlı İmparatorluğu döneminde başlamıştır. İstanbul’a gönderilen bir İngiltere büyükelçisinin eşi olan Leydi Mary Montagu, 1717-1721 yılları arasında ülkesine yazdığı mektuplarda İstanbul’da çiçek hastalığına karşı “aşı” denilen bir şey yapıldığını hayretle bildirmektedir. Bu mektup aşı yapımına ilişkin ulaşılmış en eski belgedir.

Leydi Montagu’nun Osmanlı İmparatorluğu’ndaki geleneksel çiçek aşılamasına (inokülasyon) tanıklık etmesinden yaklaşık bir asır sonra, ünlü hezarfen Osmanlı âlimi ve modern Türk tıbbının öncülerinden Şanizade Mehmed Ataullah Efendi (v. 1826), kendisinden 10-15 yıl önce Edward Jenner (1749-1823) tarafından geliştirilen ilk modern aşı yöntemini kullanarak çiçek aşısını üretmeyi ve etkin şekilde uygulamayı başarmıştır. Şanizade, 1811 yılında Osmanlı Sultanı II. Mahmud’a dönemin veba salgınına karşı karantina uygulamasının da arasında olduğu halk sağlığı önlemlerini uygulamasını ve kendi aşı çalışmalarını yürüteceği bir fabrika (telkihhane) kurularak bu çalışmaların kurumsallaştırılmasını teklif etmiştir. Bununla birlikte, Şanizade ve 19. yüzyıl ortalarında yerli çiçek aşısı üzerinde deneysel çalışmalar yürüten Hekim İsmail Paşa (1807-1880) imparatorluğun 19. yüzyıldaki siyasi çalkantılı ortamından dolayı sürdürülebilir bir bürokratik destek bulamamış ve yapılan çalışmalar sekteye uğramıştır. Bu nedenle Türkiye’deki aşı üretimi ve bağışıklama konusundaki çabalar halk sağlığı önlemleri kapsamında hükümet siyasi programına girene kadar (19. yüzyılın son çeyreğine kadar) beklemek zorunda kalmıştır. 

Aşı üretim çalışmalarını yürütmekte olan Louis Pasteur (Lui Pastör), çalışmalarını sürdürebilmek için dönemin devlet başkanlarına maddi katkı için yazar ve yazılardan birinin II. Abdülhamid’e ulaşması sonrasında II. Abdülhamid, Pasteur’ün çalışmalarını İstanbul’da sürdürmesi koşuluyla Osmanlı Devleti’nin yardım yapabileceğini bildirir. Bu teklif Pasteur tarafından kabul görmeyince ikinci teklif oluşturulur; Mecidiye Nişanı ile birlikte 10.000 altın (bazı kaynaklarda 800 lira olarak geçer, dönemin İstanbul’unda yaklaşık 180-200 ev parası karşılığı) yollanır, aynı zamanda Osmanlı’dan üç kişinin de yanında asistan olarak yetiştirilmesi istenir. 

Böylece 1886 yılında Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’den müderris Alexander Zoeros Paşa’nın başkanlığında, Kaymakam (Yarbay) Dr. Hüseyin Remzi ve Kaymakam (Yarbay) Veteriner Hüseyin Hüsnü Beylerin gönderilmesine karar verilir. Daha sonra bu ekip, çalışmalara temel teşkil etmesi için “kuduz mikrobu” enjekte edilmiş bir kemik iliği ile Osmanlı’ya geri döner. 



Bakteriyolojihane
Bakteriyolojihâne-i Şâhâne (Bakteriyoloji Enstitüsü)
 
COVID-19 Aşısı
Telkihhâne-i Şâhâne (Çiçek Aşısı Üretim Merkezi)

COVID-19 Aşısı

COVID-19 Aşısı


•1885’te dünyada ilk defa çiçek aşısı uygulaması için Osmanlı’da kanun çıkarıldı.

•1885’te dünyada ilk kuduz aşısı Fransa’da geliştirildi. 

•1887’nin Ocak ayında kuduz aşısı Osmanlı’ya getirildi. Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de Zoeros Paşa’nın kliniğinde “Dâu’l-Kelb (Daülkelp) ve Bakteriyoloji Ameliyathanesi” (Kuduz Tedavi Müessesesi) kuruldu. Bu kurum dünyada üçüncü, doğunun ise ilk kuduz merkezi oldu. Daha sonra bu merkez difteri serumu da üretti.

•1892’de ilk Çiçek Aşısı Üretim Merkezi (Telkihhâne-i Şâhâne) Miralay Hüseyin Remzi Bey tarafından kuruldu.

•1893’te Bakteriyoloji Enstitüsü (Bakteriyolojihâne-i Şâhâne) kuruldu.  

•1896’da difteri serumu, 1897’de sığır vebası serumu, 1903’te kızıl serumları Veteriner Hekim Mustafa Adil (1871-1904) tarafından üretildi.

•1911’de tifo aşısı, 1913’te kolera, dizanteri ve veba aşıları Türkiye’de ilk kez hazırlandı ve uygulandı.

•1927’de verem aşısı üretimine başlandı.

Gözden kaçırmayın

SGK'dan herkesi ilgilendiren açıklama SGK'dan herkesi ilgilendiren açıklama



COVID-19 Aşısı
COVID-19 Aşısı
İlk Üretilen BCG Aşısı ve Prospektüsü 1927


   •Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı sırasında zor koşullar altında dahi hayvan ve insan aşıları üretilmeye devam edildi. İstanbul’un işgali sonrasında aşı merkezi önce Eskişehir, daha sonra da Kırşehir’e taşındı. Aynı dönemde Afyon’da çiçek aşısı üretimine devam edildi. Erzurum’daki serum laboratuvarı, Rus işgali sırasında Halep, Niğde, Sivas ve Erzincan’a taşındı. Kastamonu’da da aşı üretimi yapıldı. Benzeri üretim Cumhuriyet döneminde de devam etti.

•1928’de (Merkez) Hıfzıssıhha Enstitüsü ile üretim merkezileştirildi. 

•1931 yılından 1996 yılına kadar tetanos ve difteri aşıları üretildi.

•1937’de kuduz serumu üretilmeye başlandı.

•1940’lı yıllara kadar tifo, tifüs, difteri, BCG, kolera, boğmaca, tetanos, kuduz aşıları seri üretimle oluşturuldu. 

•1938’de kolera salgını için Çin’e aşı gönderildi.

•1942’de tifüs aşısı ve akrep serumu üretimine başlandı.

•1947’de Biyolojik Kontrol Laboratuvarı kuruldu.

•1950’de İnfluenza Laboratuvarı, Dünya Sağlık Örgütü tarafından Uluslararası Bölgesel İnfluenza (grip) Merkezi olarak tanındı ve influenza aşısı üretimine geçildi.

•1968’de kurulan serum çiftliğinde tetanos, gazlı gangren, difteri, kuduz, şarbon akrep serumları da üretildi. 

•1976’da Kuru BCG aşısının deneysel üretimine başlandı. 

•Ülkede hastalıkların yok olması ile 1971’de tifüs, 1980’de çiçek aşısı üretimi sonlandı. 

•1983’te Kuru BCG aşısı üretimine geçildi. 

•1996’da ülkemizde aşı üretimi DBT ve kuduz aşısı, 1997’de BCG aşısı üretiminin kesilmesi ile sona erdi.

•2009’da beşli karma (DaBT-İPA-Hib), 2011’de dörtlü karma (DaBT-İPA) üç yıllık alımı yapılırken kademeli olarak paketleme ve enjektöre dolum teknolojisi ülkemize getirildi. 

•2010’da zatürre aşısı (KPA-Konjuge Pnömokok) paketleme, enjektöre dolum yanında formulasyon teknolojisinin de ülkemize getirilmesini sağladı. 

•Halen yerli bir firma tarafından akrep ve yılan antiserumları da üretilmektedir.

•Bakanlığımız bünyesinde Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yılan, akrep, tetanos ve difteri serum üretimi devam etmektedir. 

•2018’den itibaren sadece dolumu yapılırken 2020’de yerli Td aşısının üretimine başlandı.