22.01.2015, 22:00

İnek sütünde somatik hücre sayısı

İnek sütünde somatik hücre sayısı gizli mastitisin (meme yangısı) göstergesidir. Meme

içerisine girerek memedeki süt yapan hücreleri bozan mikroorganizmalar ile mücadele

ederken ölen ve sütün içine karışan akyuvarlar somatik hücreleri oluştururlar. Somatik hücre

sayısına bir miktar epitel hücre döküntüleri de katılır. Bu rakam ml’de 200.000 in altında

olmalıdır. Somatik hücre sayısı 200.000 in üzerinde çıktığında memede gizli mastitis olduğu

anlaşılır.

SHS (Somatik Hücre Sayısı) yüksekliği aynı zamanda sürü yönetimi eksikliğinin, sağımcı

hatalarının, hijyenik hataların, koruyucu hekimlik ihmallerinin göstergesidir.

SHS süt miktarını ve kalitesini etkiler. SHS yüksek ise süt miktarı azdır ve süt kalitesi düşer.

Doğal olarak; sürekli hastalık çeken bir organdan kaliteli ve bol ürün çıkması beklenemez.

Çiğ süt kalitesini iki yönden ele alabiliriz. Birincisi; memeden çıkmadan önceki süt kalitesi,

ikincisi memeden çıktıktan sonraki süt kalitesi. İneğin memesinden sağılarak alınan sütün

temiz bir şekilde sağılıp, temiz bir şekilde depolanması ve derhal soğutulması memeden

çıktıktan sonraki kaliteyi doğru yönde etkiler. Ama; memeden çıkmadan önce süt kalitesini

etkileyen gösterge somatik hücre sayısıdır. Çiğ sütte somatik hücre sayısı kontrol edilmeli ve

yüksek bulunursa düşürülmesi için çaba sarfedilmelidir.

Çiğ sütte somatik hücre sayısını düşürmek Avrupa Birliği ülkelerinde en önem verilen

konudur. Çünkü 300.000/ml den yüksek SHS olan sütleri mandıralar ve süt fabrikaları

almazlar. Ülkemizde de bu yönde çalışmalar başlamıştır.

SHS düşük sütler miktar olarak işletme sahibine kazanç sağlarlar. Başka bir deyişle söylersek

gizli mastitis “süt hırsızı” dır. İşletmenin sütünü azaltan bir etki gösterir. SHS düşük ise,

ineklerden daha çok süt alınır. SHS yüksek ise, sütü alıp işleyen mandıra ve süt fabrikaları da

istenen kalitede ürün elde edemezler. Gizli mastitisli ineğin sütündeki süt bileşenleri, yani süt

yağı, süt proteini enzimler tarafından yıkıma uğramış olup, böyle sütlerden yapılan ürünler

acılaşabilir ve çabuk bozulurlar. Aynı zamanda miktar olarak da az olurlar. Bu bakış açısıyla

çiğ süt kalitesinin sağlanması yönünde her türlü çabanın gösterilmesi hem hayvan sahibi, hem

de süt işleyen üniteler için şarttır. Zaten birçok süt işleme ünitesi, somatik hücre

düşüklüğüne prim vermektedirler.

Gizli mastitis süt üreten çiftliklerin en büyük düşmanıdır. Sinsi bir düşman olduğundan

mücadelesi ile ilgili önlemler çoğunlukla ihmal edilir. Gizli meme yangısı denmesinin sebebi memenin dışından ağrı, şişlik, kızarıklık ve sıcaklık gibi yangı belirtilerinin görülmemiş

olmasıdır. Süt sağıldığında ise pıhtılı değildir. Dışarıdan her şey normal görünebilir. Ama

meme içinde yerleşmiş mikroorganizmalar sürekli olarak süt yapan hücreleri bozmaktadır.

Görünen, gizli olmayan, klinik belirtiler gösteren mastitisler sütün pıhtılı, kanlı çıkmasına

sebep olur. Somatik hücre çok yüksek bile olsa, bu sütler atıldığından tank sütündeki

somatik hücre sayısının yükselmesi söz konusu olmaz. O sebeple SHS denilince, akla ilk

gelen tank sütündeki SHS’ dir.

SHS yükseklinin ineğin yattığı yer, meme anatomisi, hava koşulları ve altlık ile çok yakın

ilgisi vardır. Ancak; en önemli konu “sağımcı” nın eğitimli olup olmamasıdır. Hijyenik

önlemleri yerine getiren sağımcı meme sağlığının koruyucusudur. Bunun tersini de

söyleyebiliriz. Hijyenik koşullara uymayan sağımcı ise, mastitisin başlıca sorumlusudur.

Mastitise, hem klinik, hem de gizli mastitise karşı mücadele etmek için elden gelen, bilinen

her türlü olanak kullanılmalıdır.

Mastitis aslında tedavisi varmış gibi görünse de, tam tedavisi olmayan, korunulması gereken

bir hastalıktır. Önlemlerin alınmasında ihmaller varsa, çiftlik bu dertten hiçbir zaman

kurtulamaz.

Önlemlerin başlıcalarını şöyle sayabiliriz;

Sağım öncesi memenin temiz ve kuru bir hale getirilmesi

Memenin uygun bir şekilde sağılması

Ön daldırma ve son daldırma

Kuru dönem tedavisi.

Problemi halledilemeyen ineklerin sürüden çıkarılması

Mastitise karşı aşılama

Memeyi dayanıklı kılacak Vitamin E, Selenyum, Çinko gibi katkıların yemlere katılması.

Tank sütünde somatik hücre sayısının yüksekliği saptandığında, kısa dönemli önlem; buna

sebep olan inek veya ineklerin belirlenerek sürüden çıkarılması olmalıdır. Fakat; bu yöntem

sürdürülebilir bir durum değildir. Gerçekte yapılması gerekenler yukarıda sayılanların

tümüdür. Mastitis detaylı şekilde ele alınmalıdır. Uzun vadede, boğa kullanımı, mastitise karşı önlem olabilir. Meme puanı yüksek, meme bağları kuvvetli, kızlarının somatik hücre

sayısı düşük boğalar kullanılarak birkaç nesil içerisinde olumlu adımlar atılmış olur. Yine de

sağım hijyeninin yerini hiçbir önlem alamaz.

SHS sayısı yönünden sürü her zaman kontrol altında tutulmalı, özellikle yeni gizli mastitis

vakalarının çıkıp çıkmadığı araştırılmalıdır. Sütünü satın aldığı çiftliğe geri bilgi veren süt

fabrikaları vardır. Olmasa bile, en azından CMT (Kaliforniya Mastitis Testi) ile kontrol

yapılarak, basitçe bir fikir edinmek mümkündür. CMT ile şüphe uyandıran ineklerin

sütlerinde özellikle somatik hücre sayımı yaptırılabilir.

Özet olarak; somatik hücre sayısının aşağı çekilmesi için sarfedilecek çabalar çiftlik sahibine

ve sütü alıp işleyen işyerlerine büyük yararlar sağlayacaktır.  

 

Yorumlar

Gelişmelerden Haberdar Olun

@