Yargıların önü arkası

“Algı bir zihin ve göz çatışması gördüklerine inanan göz, inandığı şeyi gören akıldır.” Robert Brault

İnsan beyni karmaşık bir yapıya sahiptir. Sezgi ise beyindeki zihinsel işlevlerden birisidir. Algılarımız, mantığımızla duygularımız arasındaki anlamı bulma halidir.

Peki çevreden gelen uyarılar sonucunda beynimiz etkileniyor mu? Düşüncelerimiz başkalarının etkileriyle önyargıya mı dönüşüyor. Ya deneyimlerimiz? Algılarımızı bu deneyimlerle değiştirebiliyor muyuz? Tüm bu soruları özetleyecek olursak, beynimizi gerçekten biz mi yönetiyoruz?

Beynimiz bizi yanıltıyor olabilir mi? Bir kaynaktan edindiğim bilgiye göre beynimiz hızlı düşünmek için bazı kısa yollara ihtiyaç duyarmış. Deneyimlediklerimiz, anılarımız ve yaşadığımız çevredeki insanlarla iletişimlerimiz. Bunun neticesinde de önyargılarımız gelişiyormuş. Hepimizde olan bu önyargılarımız bizi objektif düşünmekten alıkoyuyormuş.

Haklı bir düşünce olabilir!

Sezgiler bize en kısa yoldan kararlar almamızı sağlar. Ve bazen bizi yanıltır.

Ama algılarımızın bozulması, düşünce şeklimizi de bozar. Zaten bu yüzyılda, her şeyde algılarımızın ayarlarını bozmuyorlar mı sanıyorsunuz. Hele bir de düşünmek için çaba harcamıyorsak.

“Eğer etrafımızda dünyada olan gerçekliklere ilişkin zihinsel çabaya, algılama, anlama, kavrama, analiz etme, akıl yürütme süreçlerini içeren zihinsel çabaya girmiyorsak, başkalarının ürettiği hazır düşünceleri kullanıyorsak düşünmüyoruz ve düşünce tembeliyiz” diyor Prof. Dr. Bülent Yılmaz.

Algı bozukluğumuz, başta sürekli bizi iyi hissettiren şeylere odaklanmamız, bizimle aynı fikirde olan insanlarla birlikte olmamız, başkalarının dışında kendimizi tutmamız en çok kullanılan önyargılardan.

İlk bakışta algıladığımız bilgilere güvenmemiz, demirleme etkisi yapıyor. İlk duyduğumuz ya da gördüğümüz şeylere inanmamız.

Mesela alışverişlerde indirim yapılan etiketin ilk fiyatını gördüğümüzde, indirimin fazla yapıldığını düşünmek. Küsuratlı tuzaklar! Şu aralar “Black Friday” diye bir moda var mesela. Tamamen psikoloji üzerine. Nasıl olsa her şey indirimli diye mağazalara akın etmemiz. Ne kadar indirim neye göre?

İnceleyin bir. Akıllı olmak lazım! Önyargılar çeşit çeşit:

Doğrulama önyargısı: Mevcut inançlarını doğrulayan bilgileri aramak ve bunlarla çelişen bilgileri görmezden gelmek.

Çerçeveleme etkisi: Bilginin nasıl sunulduğuna bağlı olarak farklı seçimler yapmak.

Demirleme önyargısı: Aldıkları ilk bilgiye çok fazla güvenmek.

Hindsight önyargısı: Bir olayın önceden tahmin edilebilir olduğuna veya gerçekleştikten sonra tahmin edilmesi gerektiğine inanmak.

Ulaşılabilirlik önyargısı: Kolayca ulaşılabilen bilginin önemini abartmak.

Seçim yanlılığı: Belirli insan gruplarının bir çalışmaya dahil edilme olasılığı daha yüksektir, bu da yanlı sonuçlara yol açar.

Geçicilik önyargısı: Önemine bakılmaksızın yakın tarihli olaylara veya bilgilere daha fazla ağırlık verilmesi.

Aşırı güven önyargısı: Kendi yeteneklerine veya yargılarına çok fazla güvenmek, bu da kötü karar vermeye yol açar.

Bandwagon etkisi: İnsanların inanç veya davranışlarının bağımsız düşünceye dayanmak yerine bir gruptaki diğer kişilerin inanç veya davranışlarından etkilenmesi.

Siz düşünmezseniz başkaları sizin adınıza düşünür ve sizi istedikleri şeye dönüştürür.

Yargılar ve insanlar... Düşünmeden, araştırmadan, bağnazlıkla bir fikre sıkı sıkıya bağlı olan insanlar. Bu önyargılarla kim bilir ne hatalar yapılmış, kalpler kırılmış ne yuvalar dağılmıştır.

Siz düşünmezseniz başkaları sizin adınıza düşünür ve sizi istedikleri şeye dönüştürür. Belki biraz empati biraz merak düşüncelerimizde ve yaptıklarımızda bizi özgür kılabilir!

Evet, hatasız kul olmaz ama biraz da düşünmek gerekir insanca… İşin tuhaf tarafı yaşantımız boyunca önyargılarla savaşıyoruz başkasına gelince önyargılı düşünüyoruz. Bir zamanlar benim de bazı önyargılarla canım yanmış olacak ki oturup şiir yazmışım sonunda:

Her şey;

Özgür olamayacak kadar, yalnız

Başkaldıramayacak kadar, düzenli.

Sevemeyecek kadar bencil,

Ürkütecek kadar sessiz…

Dünyaya anlamsız gözlerle bakan

Heykelcikleriz biz.

Bu kadar boşuz,

Bu kadar düşüncesiz…/ Gamze Cantürk-AY SARMALI

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Gamze Cantürk - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gazete Yenigün Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gazete Yenigün hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gazete Yenigün editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gazete Yenigün değil haberi geçen ajanstır.



Anket Urla Belediye Başkanı Kim Olmalı?
Tüm anketler