Yıldızlar altında Basmane...

Yıldızlar altında Basmane...

Birkaç hafta sonra baskıya girecek son çalışmam, otuz beş yılı aşkın bir zamandır araştırdığım ve yazmaya çalıştığım "Sinema Tarihinde İzmir" kitabıdır. Kitapta ülkemizdeki ilk film gösterisine sahip olan İzmir'in yüz otuz yıla yaklaşan sinema serüveninin adım adım yıl yıl anlatılmasının yanı sıra, İzmirlilerin sinema kültürünü hayatlarının akışı içinde nasıl yaşadıkları, İzmir'in sinema salonları ile yazlık sinemalarının semt semt dökümü ve öyküleri; ayrıca İzmir doğumlu sinema insanları da yer alıyor.

Bu aralar yoğun biçimde bu kitapla ilgili çalışmalar yaptığım için "Hadi, arada sırada biraz da İzmir sinemalarından söz edelim" deyip bu yazıyı yazmaya oturdum. Nereyi yazayım derken de birden aklıma "Basmane'nin yıldızları" geldi. O nedenle size Basmane'nin "Yıldız" sinemalarından söz edeceğim.

Buraya kadar okuduklarınızdan aklınıza hemen semtin ünlü sineması "Yıldız" gelmiştir. Evet, o ünlü sinemadan da söz edeceğim ama ondan önce de semtte başka yıldızlar olduğunu biliyor muydunuz?

Bölgede Cumhuriyet öncesi iki ayrı Yıldız Sineması olması ilginç bir durumdur. Bunlardan biri Aya Konstantinos adıyla da anılan Tepecik semtinde, Ahmet Hamdi Bey tarafından çalıştırılan dört yüz kişilik sinemadır. Bu sinema ile ilgili olarak 1924 yılı gazetelerinde "Yıldız Sineması'nda oynayacak Gölge adlı filmin gelirinin Eşrefpaşa Hastanesi'ne bırakılacağı" haberi yer almıştır.

İkincisi ise Basmane bölgesinde, Çay ya da Meles Caddesi olarak da anılan, günümüzde 1264. Sokak olan Evangelistria Caddesi üzerinde, 1910 yılında faaliyete geçmiş olan kışlık Astir Sineması'dır. Adını Yıldız anlamında "Star" sözcüğünden alan ve müdürlüğü Mihailos Dimopulos tarafından yürütülen sinema, 1922 büyük İzmir yangınında yanmıştır.

Gelelim yaşı kırkı aşmış İzmirli sinemaseverlerin çok iyi bildiği Yıldız Sineması'na. 2020 yılı güz aylarında İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Tunç Soyer, son dönemlerinde halı futbol sahası ve bilardo salonu olarak çalıştırılan, eski Yıldız Sineması'nda düzenlediği toplantı ile "Sinema ve bitişiğindeki Bıçakçı Hanı'nın mülkiyetinin İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından satın alındığını" duyurdu. "Bıçakçı Hanı'nın işlevinin ne olması gerektiği halka sorularak kararlaştırılırken, sinemanın da görkemli geçmişine yakışacak şekilde İzmir’imizin en gözde sanat ve gösteri merkezlerinden birine dönüştürüleceği ve üst katında da bir sinema müzesi yapılacağı" açıklaması da Sayın Soyer'in verdiği bilgiler arasında yer aldı. Öte yandan Başkan aynı konuşmada "Zeki Müren'in de aynı sinemada konser verdiğini" de sözlerine ekledi.

"Sinema Cenneti İzmir'in" unutulmaz mekânları arasına adını yazdıran sinemalardan biri olan Yıldız'ı, İzmir'e kazandıran kişi, iş adamı Senai Kazmirci'dir. Ailesi ile yaptığım görüşmelerde aldığım bilgilere göre, Senai Kazmirci 1895 yılında Selanik'te Kazmirci Ali Rıza beyin iki oğlundan biri olarak dünyaya gelir. "Kazmir" bir tür ipekli kumaşın adıdır. Günümüzde "Kaşmir" olarak bildiğimiz ve Hindistan'ın Keşmir şehrinden Dünya'ya yayılmış değerli bir kumaştır.

Aile, Balkanlarda meydana gelen şiddet olayları ve kargaşa nedeniyle birçok benzer aile gibi İstanbul'a göç eder. Babalarının da yönlendirmesiyle, Senai ve Osman Ferruh kardeşler Sultanhamam'da bir tuhafiye dükkânı açarlar. İşler iyi gidince de Adana ve İzmir'de de birer şube eklenir.

Bir zaman sonra birçok aile şirketinde görülen ayrılık kardeşlerde de görülür ve Senai Kazmirci, ailesiyle birlikte 1940'ların ilk yarısında İzmir'e yerleşir ve Anafartalar Caddesi girişine yakın bir noktadaki mağazanın başına geçer.

İzmir'deki işlerinin iyi gittiği bir dönemde, bir gün karşısına çıkan işletmeci ve Mezarlıkbaşı'daki Asri Sinema'nın sahibi Suphi İzbudak, söz konusu sinemayı, Basmane Garı yanındaki iki buçuk dönüm büyüklüğünde bir arsa ile birlikte, uygun bir fiyatla satmayı önerir. İkinci Dünya Savaşı bitmiş ve dünyada geçici bir bahar havası sürmektedir. Sinema işletmeciliği ise hem ülkemiz hem de tüm dünyada yükselen bir sektörken, İzmir şehri de izleyici açısından iyi bir pazar alanıdır. Teklifi beğenen Senai Kazmirci radikal bir kararla iş dünyasını değiştirmeye karar vererek, çarşıdaki tuhafiye dükkânını benzer iş yapan komşularından Numan Çatalkaya'ya satar ve sinema ile arsayı satın alır. Tarihi Çarşı'da sattığı işyerini daha sonraları kardeşi Osman Kazmirci, şufa hakkını kullanarak, arkasındaki bir depo ile birlikte satın alacak ve bunları yıktırarak kazanılan alana Os-Ka Pasajı ile Konak Sineması'nı inşa ettirecektir.

Yazlık sinemalardaki hızlı gelişmeyi, diğer yatırımcılar gibi erken dönemde fark eden Senai Kazmirci, satın aldığı Basmane'deki arsayı da yazlık sinema olarak değerlendirmeyi düşünür ve kısa zamanda tesviye yaptırdığı zemini uygun hale getirerek, oluşturduğu yazlık sinemayı "Güneş Sineması" adıyla açar. Perdesinin önünde uygun büyüklükte bir sahne yükseltisi de bulunan bu sinema, seyrek de olsa bazı zamanlar İstanbul'dan turneye gelen tiyatro topluluklarına da sahne olur. Bunlar arasında Muammer Karaca topluluğu başta olmak üzere birçok operet grubu da vardır.

Senai Kazmirci, her ne kadar yazlık sinemasından memnunsa da, İnci adını alan Mezarlıkbaşı'daki eski Asri Sineması'nda da işler o kadar iyi gitmemektedir. Bu arada bazı sinema yatırımcılarının, kısa zaman önce açılışı tamamlanan Fevzipaşa Bulvarı'na yöneldiğini hisseden Senai Kazmirci, ani bir kararla Güneş Sineması'nı kışlık sinemaya dönüştürmeye karar verir. Bir İtalyan mimarla anlaşır. Ancak sinemanın Asri ya da diğer sinemalardaki gibi havalandırma sorunu olmamasını istemektedir ve o dönemlerde havalandırmayı sağlayacak teknoloji de henüz gelişmemiştir. En lüks havalandırma sistemi de tavana asılan vantilatörlerdir. Bu nedenle İtalyan mimardan, sinemanın tavanında gerektiği zaman açılacak kapakların bulunduğu bir yapı tasarlamasını ister. Mimar da yapıyı istendiği gibi tasarlar. Tavandaki kapaklar sıcak yaz akşamlarında açılacak biçimde imal edilir. Böylelikle izleyiciler yaz geceleri, başlarını kaldırdıklarında gökyüzündeki yıldızların parıltılarını da izleyeceklerdir. Ancak beton tavanın, söz konusu kapakları da betondan dökülünce, İtalyan mimar zorunlu olarak bu ağırlığı taşımak için, salonun ortasına iki kocaman sütun kondurmak zorunda kalır.

Senai Bey bu sütunlardan hiç hoşlanmaz ancak sinemanın işletmeye açılması gerekmektedir ve bu sorunun çözümünü sonraki yıllara bırakır. Açılır tavandan yaz akşamları izlenen gökteki yıldızlar, sinemanın adının ilhamı olur.

Yıldız Sineması, 12 Haziran 1953 tarihinde "San Remo" ve "Ben Bir Casustum" filmleriyle açılır. Başrolünü Avusturya asıllı ve Kahire doğumlu, dönemin ünlü yıldızı Marika Rökk'ün oynadığı 1951 yapımı, romantik müzikal "San Remo" filminin orijinal adı "Sensation in San Remo"dur. Başrollerini Madeleine Carroll ve Herbert Marshall'ın canlandırdıkları, Edmund Gwenn'in romanından sinemaya uyarlanan "Ben Bir Casustum" ise orijinal adı "I Was A Spy" olan 1933 yapımı bir filmdir.

Yıldız Sineması, sorunlu bir salona sahip olsa da, bölgede bir anda ilgi odağı olur. Bu arada her geçen yıl katılımcı ülke sayısı artan ve dünya çapında bir üne kavuşan İzmir Enternasyonal Fuarı da, Basmane semtinin adeta kaderini değiştirmektedir. İzmir'i Anadolu'ya bağlayan demiryolunun sonlandığı garın, adeta "İzmir'in kapısı" durumuna getirdiği semtte çok sayıda otel, restoran, kahvehane gibi işyerleri açılır. Canlanan ve nüfus yoğunluğu artan semt 1950'lerin ortalarına gelindiğinde tıpkı sinemanın adı gibi İzmir'in yeni yıldızı olmuştur.

Ortasındaki sütunlarla her ne kadar, Senai beyin oğlu genç Yüksel Kazmirci'nin içine sinmeyen bir salon olsa da, sinema açılışından altı ay bile geçmeden, inanılmaz bir başarıya imza atar.

O dönemde, "İşletme" olarak anılan, çok sayıda film pazarlama ve dağıtım şirketi vardır. Bunların önemli bölümü İstanbul merkezliyken, az sayıda da olsa İzmir ve Ankara'da da birkaç işletme bulunmaktadır. İstanbul merkezli işletmelerin, İzmir ya da Ege Bölgesi bayilikleri de vardır ve bunların ofisleri genellikle Çankaya semti civarındadır. Sinema sahipleri de çoğu zaman yeni filmlerin anlaşmalarını yapmak üzere İstanbul'a gitmektedir.

Yıldız Sineması için yabancı film aldıkları şirketlerden biri de Toros Şenel'e ait Toros Filmcilik'tir. Yüksel Kazmirci, 1953 yılı sonlarında Toros Filmcilik ile yeni filmlerin anlaşması yapılırken, kenarda duran bir film bobini için "Bunu da al, uygun fiyata anlaşırız" teklifiyle karşılaşır. Önerilen makara, 1951 yılı yapımı bir Hint filmidir ve hiçbir sinema işletmecisi de bu filme talip olup almamıştır. Yüksel bey, başlangıçta o filmi kendisi de almayı pek istemez. Çünkü Hint Sineması ülkemizde pek tanınmamaktadır ve henüz Hint filmleriyle ilgili bir pazar oluşmamıştır. Toros Film, "zarar garantisi" verince 9 Aralık 1954 tarihinde filmle ilgili bir anlaşma imzalanır: "3 Ocak - 9 Ocak 1954 tarihleri arasında Avare filminin Yıldız Sinemasında oynaması... Hâsılattan rüsum ve reklam masrafı çıktıktan sonra % 60'ını Yıldız Sineması, % 40'ını Toros Film alacaklardır. Yıldız Sineması'nın payı 5000 liradan aşağı olduğu takdirde Toros Film, sinemanın hissesinin 5000 liraya tamamlayacaktır..."

Peki, sonunda ne oldu diyeceksiniz... Neler olmadı ki efendim...

Önümüzdeki Pazar günü seçimler var. Hele bir oyumuzu kullanalım ve muhtarımız, ilçe belediye başkanımız ve büyükşehir belediye başkanımız ile belediye meclis üyelerimizi hayırlısı ile seçelim. Yıldızlar altındaki sinemada neler olduğuna da haftaya kaldığımız yerden devam ederiz. Yazıya eklediğim fotoğraf, sinemanın açılışında gösterilen ilk film olan "Sensation in San Remo"ya aittir.

Sağlıkla kalın.

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Yaşar Ürük - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gazete Yenigün Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gazete Yenigün hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gazete Yenigün editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gazete Yenigün değil haberi geçen ajanstır.



Anket İzmir'de Toplu Ulaşımdan Memnun musunuz?

Yenigün Gazetesi - İzmir haberleri https://yenigun.com/google-news.xml https://yenigun.com/sitemap.xml/ https://yenigun.com/sitemap-latest.xml