İçme sütlerinde karbon ayak izi belirlenmesi

Değerli dostlar,

Bu yazıda Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Süt Teknolojisi Anabilim Dalında bendenizin danışmanlığında Gıda Yüksek Mühendisi Ruhşan Özdemir Çiftçi tarafından yürütülen bir doktora projesinden bahsedeceğim.

METAN GAZI SORUNSALI…

AB’nin toplam sera gazı emisyonlarının yüzde10’undan tarım sektörü sorumlu tutuluyor. Bununla birlikte toplam metan emisyonlarının yüzde 53’ünün tarımsal faaliyetlerden kaynaklandığı, tarım sektöründen kaynaklı toplam emisyonların ise yüzde 80,7’sinin hayvancılık; yüzde 17,4’ünün gübre ve yüzde 1,2’sinin çeltik üretiminden kaynaklandığı bildiriliyor.

Ulusal Süt Konseyi (USK) verilerine göre; Türkiye’de içme sütü üretim miktarı 2022 yılında yaklaşık 1.5 milyon ton olarak gerçekleşti. Üretilen toplam içme sütü miktarının yaklaşık yüzde 88,6’sını (1,3 milyon ton) UHT sütler (sterilize süt, dayanıklı süt, uzun ömürlü süt) oluştururken, geri kalanını pastörize sütler (günlük süt) oluşturdu.

Hayvancılık sektörü içerisinde, süt endüstrisi besinsel, ekonomik ve sosyal yararlarının yanında tüm gıda endüstrisinin en fazla ayak izine sahip kolu. Karbon ayak izi; birim CO2 cinsinden üretilen sera gazı miktarı açısından insan faaliyetlerinin çevreye verdiği zararın ölçüsü.

Süt üretiminin dünya genelinde insan kaynaklı sera gazı emisyonlarınınyaklaşık yüzde 4’ünü oluşturduğu biliniyor. Pek çok ülkenin gündeminde süt sektörünün sebep olduğu sera gazı emisyonlarının azaltılabilmesi için yapılabilecek düzenlemeler yer alıyor.

Gıda üretimlerinin çevresel sürdürülebilirliğinin sağlanması için ürünlerin yaşam döngüsü boyunca gerçekleşen tüm tüketimleri (su, enerji, hammadde, kimyasal vb.) ile üretim sonucu oluşan tüm atıkları detaylı ve bütüncül bir bakış açısıyla incelenmesi gerekiyor. Bu şekilde çevreye olan etkileri, karbon ayak izi hesaplanabiliyor.

YAŞAM DÖNGÜSÜ NEYİ İFADE EDİYOR…

Yaşam döngüsü, herhangi bir ürünün hammaddesinin elde edilmesi ile başlayıp, işlem görmesi, ambalajlanması, nakliyesi, yapımı, kullanımı, ihtiyaç duyduğu zaman bakım-onarımı, ömrü bittiğinde bertarafı, geri dönüştürülmesi, bazı işlemler uygulanarak yeniden kullanıma hazır hale getirilmesini kapsayan süreçleri ifade ediyor.

Yaşam Döngüsü Analizi (YDA), dünya genelinde kabul görmüş en kapsamlı ve güvenilir metot olarak karşımıza çıkıyor. YDA, Uluslararası Standardizasyon Kuruluşu (ISO) tarafından “bir ürün sisteminin yaşam döngüsü boyunca girdilerinin, çıktılarının ve olası çevresel etkilerinin derlenmesi ve değerlendirilmesi” olarak tanımlanıyor.

Bu analiz, fabrikaların farklı aşamalardaki çevresel performansını ortaya koyabiliyor. Hammaddenin temini, üretim süreçleri, paketleme, depolama, dağıtım ve atık yönetimi gibi farklı aşamalar incelenerek, işletmelerin çevresel etkileri ve sürdürülebilirlik performansı karşılaştırılabiliyor.

Türkiye’ de, özellikle tarımsal faaliyetlerde henüz yaygın olarak kullanılmayan YDA yönteminin, tarımsal sürdürülebilirliği desteklemek, tarımsal faaliyetlerin çevresel etkilerini değerlendirmek amacıyla kullanılmasına bir örnek teşkil etmesi bekleniyor.

AB ve ABD’deYAPILIYOR, YA TÜRKİYE’de…

AB, ABD ve diğer ülkelerde süt ve süt ürünleri ile ilgili pek çok YDA çalışması yapılmış olmakla birlikte, ülkemizde yapılan çalışmalar sınırlı sayıda. Bu konuda yapılacak her YDA çalışması, uluslararası düzeyde toplanmaya çalışılan verilere yapacağı katkılardan dolayı çok önemli. Ayrıca iklim değişikliğinden hem etkilenen hem de etkileyen süt sektörünün karbon emisyonlarının azaltılmasında uygulanacak yöntemler ve alınacak önlemlerde karar vericilere ve politika yapıcılara yol gösterecek, önemli bir kaynak olacak.    

ÇALIŞMA NASIL YAPILACAK…

Bu çalışmada; İzmir ilinde faaliyet gösteren ve inek sütünden pastörize ve UHT süt üretimi gerçekleştiren Tarım ve Orman Bakanlığından onaylı 3 tesis araştırma kapsamında verilerin toplanacağı gıda işletmeleri olacak.

Belirlenen işletmelerde yapılacak YDA çalışmasının ana amacı, İzmir'de faaliyet gösteren üç ayrı entegre süt işleme tesisinde “tam yağlı pastörize ve tam yağlı UHT sütün”çevresel etkilerinin sürdürülebilirlik çerçevesinde belirlenmesi için (organik olan ve olmayan/ UHT ve pastörize sütte) beşikten-kapıya Yaşam Döngüsü Analizi yapılarak, çiğ sütün birincil üretimden işletme çıkış kapısına kadarki olan süreçte belirlenen çevresel etkilerini hesaplamak olacak.

Sistem sınırları olarak beşikten kapıya yaklaşımı ile “süt çiftliklerinden işleme tesisinin çıkış kapısına” kadarki süreç belirlendi. Belirlenen süt işleme tesislerine çiğ inek sütü tedarik eden çiftlikler “birincil üretici” olarak değerlendirmeye alındı. Bununla birlikte pastörize/UHT sütün tüketiciye ulaştırılması aşaması değerlendirmeye alınmadı.

İş akış şemasında ve proseste yer alan tüm ekipmanların elektrik, doğal gaz, kömür vb. enerji kullanım miktarları ile ilgili veriler, günlük üretim kapasitesi, üretim kayıt dokümanları, su kullanım miktarları, UHT ve pastörize süte uygun ambalaj malzemeleri (Tetrapak/cam), alet-ekipman, tanklar ve kapalı sistemin temizliğinde kullanılan temizleme ajanlarının günlük kullanım oranları ile ilgili temizlik malzemesi tedarikçi formları, temizlik kayıt formları, çiğ sütün nakliyesinde kullanılan araçlar ve fabrikaya geliş mesafesi ile ilgili çiğ süt kabul formları, araç dezenfeksiyon formları, elektrik ve su faturaları gibi ilgili tüm kayıt ve dokumanlar işletmelerden temin edilecek.

Araştırmada Yaşam Döngüsü Analizi, envanter analizleri, ürün senaryoları, değerlendirme ve karşılaştırma işlemleri TSE EN ISO 14040 Çevre Yönetimi - Hayat Boyu Değerlendirme serisine uygun olarak üretilmiş olan SimaPro9.1.1.1 versiyonu Ecoinvent veri tabanı birlikte kullanılacak.

Ayrıca yine ayni anabilim dalında yine bendenizin danışmanlığında Ziraat Yüksek Mühendisi Arca Tekyiğit tarafından yürütülen “Beyaz peynirde yaşam döngüsü” konulu bir başka doktora projesi daha bulunuyor.

Bilgilerinize…

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Prof. Dr. Harun Raşit Uysal - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gazete Yenigün Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gazete Yenigün hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gazete Yenigün editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gazete Yenigün değil haberi geçen ajanstır.



Anket İzmir'de Toplu Ulaşımdan Memnun musunuz?

Yenigün Gazetesi - İzmir haberleri https://yenigun.com/google-news.xml https://yenigun.com/sitemap.xml/ https://yenigun.com/sitemap-latest.xml