25.07.2013, 21:00

Manda ve manda sütü

Manda deyince ülkemizde kaymak, İtalya'da ise mozzarella akla geliyor.¶  İtalya'da mozzarella ve dolayısıyla manda sütü o kadar değerli ki, mandaya "Siyah Altın" adını vermişler.

İncelendikçe çok değerli olduğu daha iyi anlaşılan mandaların ülkemizdeki sayısı ne yazık ki çok azalmış. 1970 yılında 1.178.000 baş manda varken bu sayı 1997 yılında 194.000 başa düşmüş. Son yıllarda 80.000 başa kadar gerileyen sayı alınan önlemler, verilen desteklerle ve manda birliklerinin kurulmasıyla tekrar yükseliyor.

Dünya'da manda sayısının %97'si Asya kıtasında bulunuyor. Onun dışında Afrika'da ve Avrupa'da manda besleniyor. Avrupa'da İtalya, Romanya, Makedonya, Arnavutluk, Bulgaristan ve Yunanistan'da manda popülâsyonu var.

Asya kıtasında mandanın sütünden, etinden ve gücünden yararlanılmakta, sosyal yönü ağır basan bir hayvan olarak bilinmektedir. Kötü kaliteli kaba yemleri süte ve ete çevirebilmesi, koyun gibi kısa otları tüketebilmesi ve güçlü hayvan olması sebebiyle Çin, Hindistan, Vietnam gibi ülkelerde özellikle manda beslenmektedir.

Bizde manda azgın hayvan olarak bilinse de Asya ülkelerinde tam aksine sakin mizaçlı hayvanlar olarak bilinirler.

Dünyada çok sayıda manda ırkı vardır. Ama öncelikle iki bölümde incelenirler. Birinci grup Bataklık Mandalarıdır ve 48 Kromozoma sahiptirler. İkinci grup Nehir Mandaları'dırlar ve 50 Kromozoma sahiptirler. Çiftleşmeleri ve melezlenmeleri sonucu ortaya çıkan melezler doğum yapabilirler. Melezlerin verimleri de daha yüksek olur.

Manda sütü %8 yağlı ve %4,5 proteinlidir. İlginç bir şekilde; sütte kolesterol oranı inek sütünün yarısı kadardır. Yıllık ortalama süt verimi 1.850-2.000 litredir. Manda eti sığır etine göre daha az yağlı olup, sığır etiyle karşılaştırıldığında daha az kolesterol ve daha çok mineral içerir. Örneğin; manda eti kalsiyum, demir ve fosfor yönünden sığır etine göre daha zengindir. Manda sütünde doğal antioksidan olarak bilinen tokoferol ( E vitamini) bulunur.

Manda sütünde, Karoten A vitaminin içinde metabolize olmuş halde bulunduğundan manda sütü ve ürünlerinin rengi tipik olarak beyazdır.

Manda'nın ülkemize Hindistan'dan geldiği tahmin edilmektedir. Bizden Avrupa'ya ise haçlı seferleri zamanında götürüldüğü sanılıyor. Yakın çevremizde; Mısır'da 3.717.000 baş manda, İran'da 400.000 baş, Azerbaycan'da 290.000 baş, İtalya'da 265.000 baş manda olduğu biliniyor.

Ortalama sürü büyüklükleri İran'da 34 sağmal, Türkiye'de 8 sağmal, İtalya'da ise 90 sağmal olarak bildiriliyor. Mısır'da çok sayıda olan mandalar, yine çok sayıda küçük işletmeler halinde besleniyorlar. Mısır mandalarının rengi ise siyah değil, gri. Ayrıca, siyah olarak bildiğimiz mandaların Afrika'da kırmızı olanlarına da rastlanıyor.

Dünyada 185 milyon 300 bin civarında manda olduğu, en çok manda bulunduran ülkenin Hindistan olduğu ve Hindistan'daki manda popülâsyonunun 105 milyon olduğu FAO verilerinde belirtiliyor. Ülkemizde manda bulunan iller içerisinde Sinop, Samsun, Çorum, Amasya, Afyon, Balıkesir, Sivas, Muş, Diyarbakır ve İstanbul sayılabilir.

Mandalara bu yörelere göre değişen isimler verilmiştir. Dombay, Kömüş, Camış, Camız denildiği gibi, eskiden "su sığırı" adının kullanıldığı da biliniyor. (Devamı gelecek)

Yorumlar

Gelişmelerden Haberdar Olun

@