01.08.2013, 21:00

Manda ve manda sütü (2)

Ülkemizde bulunan Anadolu Mandaları,¶ Nehir Mandaları ırkından gelmektedir. Nehir Mandalarının alt grubu, Akdeniz Mandası, Akdeniz Mandasının bir alt soyu ise Anadolu Mandasıdır. Nehir Mandaları ise çok geniş bir ırk olup, Murrah, Pandharpuri, Kundi gibi alt soyları sayılabilir. Bu alt soyların 18 adet olduğu biliniyor, bataklık mandalarıyla, dış bakıda boynuz yapıları ile kolayca ayırt edilebiliyorlar.

Mandalar sığırlara göre daha dayanıklı hayvanlardır. Normal vücut sıcaklığı 38.20C, nabız dakikada 40-60, solunum dakikada 8-20'dir. Kolay uyum sağlayan hayvanlardır. Ancak; aşırı soğuk, aşırı sıcak ve doğrudan güneş ışığı konusunda hassastırlar.

Tüylerinin az ve seyrek olması mandaları doğrudan güneş ışığına karşı duyarlı hale getirir. Bu durumda herkesin bildiği gibi, suya ve çamura yatmayı severler. Manda ırkında, malaklar hastalıklara karşı duyarlı, ergin mandalar ise dirençli olurlar. Dünya'da mandalarda deli inek (BSE) hastalığı görülmemiştir.

Malakların solunum yolu enfeksiyonlarından ve ishalden korunmaları dışında büyük bir problemleri olmaz. Ancak; soğuk rüzgârlar gerek malaklarda, gerekse mandalarda zatürreeye sebep olabilir. Mandaların pasteurella enfeksiyonlarına karşı duyarlı oldukları bilinir. Şap hastalığına ve mastitise karşı ise sığırlara göre daha dayanıklı olurlar.

Çamurda yatan mandalar dış parazitlere karşı bir çeşit koruma sağlasalar da, çamurdan ve sudan geçebilecek hastalıklara da zemin hazırlanmış olur. Mandaların su ve çamurdan hoşlandıkları bilinir, ancak manda yetiştiriciliği için su ve çamur şart değildir. Endüstriyel manda yetiştiriciliği inek çiftlikleri gibi işletmelerde yapılır.

Malak eti daha yağsız bir ettir. Erkek malaklar besicilikte kullanılırlar. Genellikle kesim 24-30 aylıkken 450-520 kg canlı ağırlığa geldiklerinde planlanır. Randıman sığıra göre düşüktür. Çünkü mandaların başı büyük ve derisi kalındır.

Mandaların gebelik süresi 10 aydır. Doğum sonrası boynuz köreltme kesinlikle yapılmaz. Boynuzla vücut ısısının dengelenmesi için kullanılan bir mekanizmanın parçasıdır. Dişi mandalarında doğum sonrası prolapsus uteri ( rahimin fırlaması) problemi sığırlardan daha fazla görülür.

Mandalarda, suni tohumlama yapmak ve östrusları sinkronize etmek yani, hormon vererek kızgınlıkları toplulaştırmak mümkündür.

Avrupa'da manda yetiştiriciliğinin en çok yapıldığı ülkenin İtalya olduğunu, İtalya'daki Akdeniz mandasının, ülkemizdeki Anadolu Mandasına en yakın ırk olduğunu belirtmiştik.

İtalyanlar mandaları süt verimi yönünden olduğu gibi uysallık, kolay yönetilebilirlik yönünden de yıllar içerisinde ıslah etmişler. Mandaların sığırlara göre olgunluk yaşları daha geç. Gebelik süreleri de daha geç. İlk doğumu yapmaları da daha geç. Dolayısıyla ıslah çalışmaları da daha yavaş gerçekleşiyor. Çalışmalarla İtalya'da ilk doğum yapma yaşı 28-32 aya çekilmişken, ülkemizde bu yaş 36 ay civarındadır. Anadolu mandalarında ortalama süt verimi 1.000 kg kadarken, İtalya mandalarında 2009 yılı verilerine göre 2.182 kg ortalama süt verimi vardır.

Anadolu Mandalarında laktasyon süresi 230 gün, İtalya'daki Akdeniz Mandalarında 270 gündür. İtalya'da mandaların süt yağı ortalaması %8, sütte protein ortalaması %4,65 iken, ülkemizde bu oranlar %6,6-8,1 ve %4,2-4,6 arasında değişmektedir.

Mandalarda kızgınlık döngüsü (östrus siklusu) 21 gündür. Ortalama doğum aralığı 425 gün olarak bildirilmektedir.

Zengin içerikli, az kolesterollü sütü, az yağlı, diyete uygun eti, çiftçiler arasında, düşük kaliteli yemlerden daha çok yararlanması ile sosyo-ekonomik yapısı, gübresinin toprağı zenginleştirmesi, özelikle Asya ülkelerinde çeki hayvanı olarak kullanılması ile dünyada mandalar önemli bir hayvan türü olarak yer almaktadır.

Manda sayısı dünya üzerinde artmaktadır. Ülkemizde de çok yönlü yararları ile manda sayısının arttırılması, endüstriyel sürüler haline getirilmesi, verimlerinin yükseltilmesi yönünde yapılan çalışmaların kesintisiz olarak sürdürülmesine ihtiyacımız vardır.

 

Yorumlar

Gelişmelerden Haberdar Olun

@