Ülkemizde kamu tarafından düzenlenen ve çalışma hayatında önemli bir denge araçlarından biri de kıdem tazminatıdır. Ülkemizde çalışma hayatına kıdem tazminatı ilk olarak 15 Haziran 1936 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 3008 sayılı İş Kanunu ile girmiştir. Bugüne kadar da değişiklikler olsa da devam eden önemli bir düzenlemedir. 1975 yılından bu güne zaman zaman bir fona dönüştürülmesi tartışmaları iş hayatının gündeminde yer buldu. Bu tartışmalar son yıllarda giderek arttı. Tarafların anlaşacağı bir orta yol bulunamadığı için halen eskisi gibi devam ediyor.

Kıdem tazminatı almak için iş sözleşmesinin feshi için belli şartlar gereklidir. Buna göre:

1- İş akdi en az bir yıllık olmalıdır. Bir yılı doldurmayan iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda kıdem tazminatı hakkı doğmaz,

2- İş akdinin işveren tarafından haklı neden olmaksızın (işçinin iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırı davranması) feshi yoluna gidilmesi,

3- İşçinin haklı nedenler (işverenin iyi niyet ve ahlak kurallarına aykırı davranması) ile iş sözleşmesini feshetmesi veya işyerinde işin durması,

4- İşçinin askere gitmesi, kadın işçinin evlenmesi (evlendikten sonra ki bir yıl içinde)

5- İşçinin çalışamayacak kadar sağlığını kaybetmesi

6- İşçini vefatı

7- Emeklilik

8- İşçinin emeklilik için gerekli şartları yaş dışında tamamlamış ve bu durumu SGK’dan alacağı yazı ile belgelemesi durumunda kıdem tazminatı ödenir.

9- İşyerinin taşınması veya çalışma koşullarının işçinin yazılı onayı alınmadan değiştirilmesi de işçiye kıdem tazminatı alarak iş sözleşmesini feshetme imkanı verir.

Kıdem tazminatı iş akdi başladığı gün başlar ve iş akdinin sona erdiği gün de dahil hesaplanan gün sayısı 30 günlük bürüt ücret 360’a bölünmesi ile bulunan tutar ile çarpılması ile bulunur. (30 günlük bürüt ücret /360* çalışılan gün sayısı. Bir yıl 360 gün olarak dikkate alınır). Bürüt maaşa işçiye ödenen ve süreklilik arz eden her türlü hak da kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır.

Kıdem tazminatında damga vergisi dışında SGK primi veya herhangi bir yasal kesinti yapılamaz. Ama icra veya haciz uygulanabilir.

Kıdem tazminatı hesaplanırken her yıl en yüksek devlet memuru maaşına endeksli olarak hesaplanan kıdem tazminatın tavanı aşılamaz. Bu tavanı aşan kıdem tazminatlarından gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılarak kıdem tazminatı hesaplanır ve ödemesi yapılır. Bu ödemelerin peşin olarak ödenmesi gerekir. İşverenin ödeme güçlüğüne düştüğü veya karşılıklı anlaşma durumunda kıdem tazminatı maksimum 4’e bölünebilir.

Kıdem tazminatı işveren tarafından ödendiği tarihte gider olarak kayıt altına alınır ve o dönemin gelir/kurumlar vergisi hesaplanırken vergiye esas kardan düşülerek gider olarak kayıt edilir. Böylece ödenen kıdem tazminatının vergi oranına yüzdesi kadar az vergi ödenir.

Kıdem tazminatında özellikli bir durumda iş sözleşmesi ile çalışan kişinin yaş dışındaki şartları tamamlayarak emekliliğe hak kazanmış olmasıdır. Bunun şartları;

*08- 09- 1999’dan önce işe girenlerde 3600 gün ve 15 yıl sigortalılık,

*08/09/1999 tarihi ile 30.04.2008 tarihleri arasında ilk defa sigortalı olan kişiler için, sigorta yılı dikkate alınmaksızın 7000 prim günü ya da 25 yıl sigortalılık şartı ve 4500 prim günü olması,

*1.5.2008-31.12.2008 arasında sigortalı olanlar için 4600 gün,

* 2009 yılı olanlar için 4700 gün,

* 2010 olanlar için 4800 gün

*2011 olanlar için 4900 gün

* 2012 olanlar için 5000 gün

*2013 olanlar için 5100 gün

* 2014 olanlar için 5200 gün

* 2015 olanlar için 5300 gün

* 1.1.2016’dan itibaren 5400 gün. Şartlarını yerine getirmeleri durumunda kıdem tazminatı alabileceklerdir.