Herkesin kendine ait biyolojik saati vardır. Ne zaman uyuyacağımız, ne zaman uyanacağımız bir sistematiğe oturmuştur. Diğer tabirle bu durum bir iç saat görevi görmekte ve yaşanılan yere göre şekillenmektedir.

Kısa bir sürede birçok saat diliminde bulunmak, seyahat halinde olmak bu iç ritmin bozulmasına neden olur. Jet Lag, uyku sorunları başlıca problem olmak üzere, birçok rahatsızlığı ve sağlık sorununu ortaya çıkarmaktadır. Kelime kökeni olarak İngilizce olan Jet Lag kısaca (hızlı uçak) demektir. Peki Jet lag nedir? Neden olur? Detaylar...

Jet Lag nedir?

Vücudumuzun belli bir iç saati vardır ve uyanma ve uyuma eylemleri buna  bağlı oluşur. Bu iç ritme sirkadiyen ritimde denilir. Sirkadiyen ritim tek uyku saatlerini değil; gündüzleri ve geceleri üretilecek proteinleri, ilgili hormonları ve birçok döngüsel olayı kontrolü altında tutar. Vücutta hayati bir ritim görevi olan sirkadiyen yaşadığımız yere göre ayarlıdır. 

Jet Lag denilen rahatsızlık, bu sirkadiyen ritmin yaşanılan yere ayarlı olmanın bozulması sonucu oluşur. Kısa sürede sık yer değişikliği ve ritmin bu sık değişen zaman dilimlerine adapte olmama durumu Jet lag'ı ortaya çıkarır. Özellikle seyahat edilen zaman dilimleri sık ve hızlı bir şekilde değişiyorsa Jet lag yaşanma durumunu daha çok ortaya çıkarmaktadır.
Jet lag belirtileri bireyden bireye farklılık gösterir. Jet Lag belirtileri:

  • Uykusuzluk veya uyanamama hali 
  • Gündüz yaşanan yorgunluk 
  • Zinde ve dinç hissetmeme
  • Dikkat dağınıklığı
  • Sindirim problemleri
  • Duygu durumunda değişiklikler

Jet lag belirtileri en az 2 saat diliminde seyahat halinde bulunduğunda, en geç 1-2 gün içinde meydana gelmektedir.Buna bağlı doğu yönünde seyahat edildiğinde, saat dilimlerinin fazla olması durumunda belirtiler ağır şekilde yaşanmaktadır. Her bireyde iyileşme hemen gözlenebilir fakat her bir zaman dilimi için iyileşmek 1 gün sürmektedir.

Jet Lag riskini en çok etkileyen durumlar nelerdir? 

  • Geçtiğiniz zaman diliminin sayıları
  • Doğuya seyahat etmek 
  • İleri yaşta olmak temel etkenlerdir.

Jet Lag riskini önleyecek tavsiyeler

  • Bulunduğunuz alandan ayrılmadan önce programınızı aşamalı olarak ayarlayın.
  • Özellikle doğu kısmına uçuş gerçekleştiriyorsanız, her gece 1 saat önceden uyumayı deneyin. 
  • Gün ışığına uygun zamanlarda dışarı çıkarak yeni durumunuza hazırlık yapın.
  • 8 saat diliminden daha az bir mesafeye seyahat edecekseniz uygun bazı kurallar vardır. Batı yönünde seyahatlerde, normal saatinizden daha ileri bir saate dışarı çıkmanız vücut ritminizin alışmasına yardımcı olur. Tam tersi doğuya doğru seyahat ederken, sabahın erken saatlerinde dışarı çıkmak duruma alışmanızı sağlar. 
  • Seyahat etmeden önce, gideceğiniz yere göre saatinizi ayarlayınız.
  • Her ne kadar yorgun olsanız ve uykunuz gelse de, seyahat ediceğiniz yerin gecesine kadar uyumamaya çalışınız. Jet lag durumunu en çok etkileyen de bu uyku durumudur. 
  • Yemek yerken gideceğiniz yere göre ayarlayın.
  • Su içmeyi unutmayın.
  • Seyahat esnasında nemsiz ve kuru kabin havasından dolayı dehidrasyon yaşamak Jet lag durumunu tetikler. Alkol ve kafein tüketimi bu duruma uygun gelmeyebilir. Su içmeyi ihmal etmeyin ve bu içecekleri seyahat esnasında tüketmemeye özen gösterin. 
  • Seyahatinizden önce dinlenmeyi ihmal etmeyin.